TỪ CHÍNH QUYỀN HAI CẤP ĐẾN TƯ DUY QUẢN TRỊ LIÊN XÃ, LIÊN VÙNG

Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền hai cấp, thực tiễn cho thấy đây là bước chuyển mạnh mẽ trong cải cách tổ chức bộ máy hành chính địa phương, hướng đến mục tiêu gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân hiệu quả hơn. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển mới, mô hình này cũng cho thấy các xã đang trong quá trình hoàn thiện cơ chế phối hợp, thiếu khung pháp lý đủ mạnh để thúc đẩy liên kết vùng xã trong quy hoạch, đầu tư và phát triển kinh tế - xã hội. Đây không phải là hạn chế của chủ trương, mà là thách thức tất yếu khi chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển vùng, tạo ra dư địa phát triển, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về “Tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả”.

 Đồng chí Võ Trung Mạnh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã phát biểu tại Lễ trao quyết định công tác cán bộ 

Sáng ngày 30/6/2025 CBCCVC xã nghe công bố Nghị quyết và Quyết định: Ban Bí thư công bố các nghị quyết 
về sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã

Thực tế cho thấy, việc tinh gọn bộ máy hành chính là chủ trương đúng đắn và không chỉ dừng ở giảm biên chế, mà còn là tái cấu trúc cách vận hành để mở ra không gian phát triển mới. Nhiều xã đã chủ động kết nghĩa, liên kết hợp tác, song trong giai đoạn đầu vẫn còn lúng túng, vận hành tương đối độc lập, thiếu sự định hướng và điều phối chung.

Sáng 1-7, xã Tu Mơ Rông chính thức vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Các cụm xã có tiềm năng tương đồng (du lịch, nông nghiệp, công nghiệp nhỏ) chưa có cơ chế phối hợp để hình thành chuỗi giá trị liên vùng. Cấp tỉnh đã giao cấp ủy phụ trách cụm xã, song mới dừng ở mức độ nắm tình hình, đôn đốc một số nhiệm vụ trọng tâm, chưa gắn với định hướng phát triển liên kết vùng. Việc phân công trách nhiệm vẫn mang tính hành chính, chưa chuyển hóa thành quản trị vùng xã có tính chiến lược và dài hạn. Điều này cho thấy nhu cầu cấp thiết phải cụ thể hóa tinh thần của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2019), trong đó nhấn mạnh việc phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cấp chính quyền và tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền cơ sở.

 Thôn Đăk Chum I từ trên cao nhìn xuống

Một góc HomeStay của Hợp tác xã Dược liệu&Du lịch Foretsay và Lễ hội truyển thống của người dân thôn Đăk Chum I

Quản trị liên xã, liên vùng không chỉ là sự phối hợp hành chính, mà là một mô hình quản trị phát triển dựa trên liên kết lợi thế và chia sẻ nguồn lực. Các xã có ưu thế tương đồng (như nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái, chế biến nông sản) cần được quy hoạch thành vùng phát triển chuyên biệt, có cơ chế điều phối chung. Các xã liền kề nhưng khác biệt về tiềm năng (một xã mạnh về nông nghiệp, xã khác mạnh về dịch vụ) cần được liên kết để phát huy tính bổ trợ, tạo chuỗi giá trị liên vùng. Trong đó, cấp ủy phụ trách cụm xã trở thành hạt nhân điều phối chiến lược, bảo đảm sự thống nhất giữa quy hoạch phát triển của tỉnh và nhu cầu thực tiễn của từng xã, từng vùng.

Để hiện thực hóa tư duy quản trị liên vùng, cấp tỉnh cần đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, phải nâng cấp nhiệm vụ giao cho cấp ủy, không chỉ dừng ở việc phụ trách từng xã mà phải chịu trách nhiệm về liên kết vùng xã, gắn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Song song đó, cần xây dựng khung pháp lý cho hợp tác liên xã, quy định rõ quyền hạn, trách nhiệm, cơ chế tài chính, giám sát và đánh giá hiệu quả liên kết.

Một bước đi quan trọng là hình thành các dự án trọng điểm liên vùng xã, phân bổ nguồn lực theo cụm xã và dự án chung, tránh đầu tư nhỏ lẻ, manh mún. Đồng thời, phải thiết lập cơ chế điều phối cụm xã như Tổ điều phối vùng xã, Hội đồng phát triển liên vùng hoặc Ban điều hành cụm xã để bảo đảm tính pháp lý và hiệu quả thực thi. Trước mắt, cần tăng cường phối hợp trong xây dựng quy hoạch phát triển vùng xã, có sự trao đổi, tham vấn, hội thảo chặt chẽ hơn - từ liên kết hệ thống hạ tầng đến phát huy ưu thế của từng xã, gắn với danh mục đầu tư cho giai đoạn 2026 - 2031, nhằm tránh tình trạng đầu tư manh mún, nhỏ lẻ.

Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ xã Lần thứ Tư, khóa I, nhiệm kỳ 2025–2030 (họp chiều 13/4/2026) đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ thời gian qua và đề ra phương hướng thời gian tới

Cuối cùng, cần đưa tiêu chí liên kết vùng vào hệ thống đánh giá năng lực quản trị của chính quyền cấp xã và cấp ủy phụ trách cụm xã.

Những giải pháp này phải được cụ thể hóa trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội cấp tỉnh, bảo đảm tính đồng bộ với Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021 - 2030 được Đại hội XIII của Đảng xác định. Mô hình chính quyền hai cấp là bước tiến quan trọng trong cải cách hành chính, nhưng để phát triển bền vững, cần kết hợp tính độc lập, gần dân, sát dân với tư duy quản trị hệ thống liên vùng. Đây không chỉ là yêu cầu về tổ chức bộ máy, mà còn là đòi hỏi của thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, nhằm tránh phân tán nguồn lực, tạo động lực mới cho tăng trưởng địa phương, và hướng đến một nền quản trị hiện đại, hiệu quả, mang tính liên kết vùng - đúng tinh thần “Đổi mới, sáng tạo, phát triển bền vững” mà Đảng ta đã xác định trong các nghị quyết Trung ương gần đây.