Gìn giữ văn hóa truyền thống giữa đại ngàn

Trời Tu Mơ Rông mưa xối xả. Đêm đại ngàn chìm trong cái lạnh. Vậy mà, từ nhà đa năng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Tu Mơ Rông, những thanh âm trầm hùng, trong trẻo của cồng, chiêng và các nhạc cụ dân tộc vẫn ngân lên.

Dưới ánh đèn điện, 9 em nhỏ quây quần bên những chiếc cồng, chiêng, đàn đá, t’rưng… Cầm chắc chiếc dùi, em A Bảo Long nhịp nhàng gõ lên mặt chiêng, hòa nhịp cùng các bạn.

Trước đây, Bảo Long từng nhiều lần chứng kiến các ông, các bác trong làng hòa mình vào giai điệu của cồng chiêng trong những đêm hội. Dù trong lòng dạt dào niềm thích thú, Bảo Long cũng chỉ lặng lẽ đứng nhìn.

Cho đến đầu năm học 2026 - 2027, khi nhà trường thành lập câu lạc bộ văn hóa truyền thống, khát khao bấy lâu của Bảo Long như được chắp cánh. Không chút đắn đo, cậu bé nhanh chóng ghi tên mình vào danh sách, trở thành một trong những thành viên đầu tiên của câu lạc bộ.

“Ở thôn em, chẳng lễ hội nào mà thiếu tiếng cồng chiêng cả. Em thích lắm nhưng chỉ dám đứng nhìn vì thấy mình còn nhỏ quá. Bây giờ được học ngay tại trường, em sẽ cố gắng rèn luyện thật chăm chỉ để mai này lớn lên sẽ tự tin góp tiếng chiêng của mình mỗi dịp lễ hội”, Bảo Long hào hứng nói.

Không chỉ có Bảo Long, hơn 20 học sinh khác cũng hào hứng tham gia câu lạc bộ văn hóa truyền thống. Từ đây, các em có cơ hội tiếp cận, tìm hiểu và trực tiếp thực hành các loại hình nghệ thuật của dân tộc mình.

Mỗi em khi gia nhập đều chọn cho mình một loại nhạc cụ để tập luyện, từ cồng chiêng, đàn đá đến ching kram, t’rưng, đinh pá… Dưới sự hướng dẫn của người có kinh nghiệm, các em từng bước làm quen với kỹ thuật chơi, phối hợp nhịp điệu và biểu diễn.

Không chỉ thế, các em còn được nghe kể về phong tục, tập quán và giá trị văn hóa gắn với từng loại nhạc cụ. Qua đó, việc học không chỉ khơi dậy niềm yêu thích âm nhạc dân tộc mà còn giúp các em hiểu hơn về văn hóa của cộng đồng mình.

Đều đặn vào tối thứ 3 và thứ 5 hằng tuần, bất kể nắng mưa, Trung tá A Nhuông (41 tuổi) - Phó Trưởng Công an xã Tu Mơ Rông luôn có mặt tại nhà đa năng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Tu Mơ Rông. Dù công việc bận rộn, anh vẫn dành trọn 30 phút mỗi buổi để hướng dẫn các em nhỏ.

Từ năm 11 tuổi, Trung tá A Nhuông đã biết diễn tấu cồng chiêng, trở thành hạt nhân trong những dịp lễ hội. Sau này, công việc bận rộn nên anh ít có thời gian dành cho niềm đam mê. Dẫu vậy, khi ban giám hiệu Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Tu Mơ Rông ngỏ lời mời truyền dạy, anh lại vui vẻ nhận lời.

Theo Trung tá A Nhuông, cồng chiêng là linh hồn, là nét văn hóa gắn liền với đời sống tâm linh và sinh hoạt cộng đồng của người Xơ Đăng ở Tu Mơ Rông. Bởi vậy, việc truyền dạy cho thế hệ trẻ, tạo nguồn kế tục là điều cần thiết.

Trong từng buổi học, bên cạnh việc uốn nắn tư thế cầm dùi, điều chỉnh nhịp gõ hay cách lắng nghe để hòa tấu cùng các loại nhạc cụ, Trung tá A Nhuông luôn chú trọng giải thích ý nghĩa của từng giai điệu.

“Mỗi tiếng cồng, tiếng chiêng cất lên không đơn thuần là âm thanh, mà đó là lời thì thầm của con người với núi rừng, là sợi dây kết nối tình đoàn kết giữa các thế hệ. Tôi truyền dạy cho các cháu không chỉ bằng kỹ năng, mà còn bằng cái tâm của một người con Xơ Đăng yêu văn hóa truyền thống. Tôi muốn các cháu hiểu rằng, giữ lấy tiếng chiêng chính là giữ lấy cái gốc, cái hồn của dân tộc mình”, Trung tá A Nhuông nói.

Không chỉ có tiếng cồng chiêng, không gian nhà đa năng còn ngân vang thanh âm của đàn đá, t’rưng, ching kram, đinh pá... Mỗi nhạc cụ mang một sắc thái riêng, hòa quyện thành bản hòa âm đậm chất núi rừng.

Bên bộ đàn đinh pá, em A Hậu Ka chăm chú quan sát anh A Áo hướng dẫn cách chơi. Lần đầu tiếp xúc với nhạc cụ này, em thích thú khi thấy những ống lồ ô phát ra âm thanh theo từng nhịp gõ bằng miếng xốp. Từ cách cầm, xác định vị trí gõ đến giữ nhịp, em đều cẩn thận ghi nhớ rồi mạnh dạn thực hành.

Vừa hướng dẫn Hậu Ka, anh A Áo vừa tâm sự: “Đinh pá đòi hỏi người chơi phải biết điều chỉnh lực gõ và giữ nhịp điệu để tạo ra âm thanh hài hòa. Học chơi đinh pá không dễ, nhưng nhìn thấy sự say mê trong mắt các cháu, tôi như thấy lại chính mình ngày trước và có thêm động lực để truyền dạy”.

Cũng say sưa với nhạc cụ dân tộc, em Y Na Di Hân lại tìm thấy niềm vui bên cây đàn t’rưng. Đôi tay nhỏ nhắn thoăn thoắt đưa dùi gõ lên những ống nứa, tạo nên chuỗi âm thanh khi khoan thai, lúc rộn rã. Ánh mắt chăm chú, đôi môi khẽ nhẩm theo giai điệu, cô bé dường như quên cả cái lạnh đêm mưa.

Chia sẻ về câu lạc bộ, cô Hồ Thị Thùy Vân - Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Với địa bàn có tới 97% dân số là đồng bào DTTS, nhà trường luôn chú trọng giáo dục văn hóa truyền thống cho học sinh.

Việc đưa nhạc cụ dân tộc vào trường học không chỉ tạo sân chơi bổ ích mà còn giúp khơi dậy và nuôi dưỡng niềm tự hào bản sắc trong học sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường”.

Cứ thế, những mầm non ở vùng khó Tu Mơ Rông đang lớn lên cùng nhịp chiêng, tiếng đàn của dân tộc mình. Từ tâm huyết của những người truyền dạy, sự tận tụy của thầy cô và niềm say mê của các em nhỏ, văn hóa truyền thống nơi đây đang tiếp tục được thắp sáng, trao truyền.